Dersim’de 1937 ve 1938 yıllarında yaşanan vahim olaylar, o dönemden günümüze taşınan bir yara olarak sosyal, siyasal, psikolojik sonuçlarıyla birlikte içten içe kanamaya devam ediyor. Türkiye Cumhuriyeti tarihinin kara kaplı defterlerinde bilinçli olarak gözlerden ırak tutulmuş bu trajik geçmişin üzerindeki sis perdesi ise yeni yeni aralanmaya başladı. Dersim olayları ve hemen akabinde devlet eliyle bölgede kurumsallaştırılan yaptırımlar, günümüzde yoğun biçimde tartışılan Kürt ve Alevi sorunlarının tarihsel analizini yapabilmek için olmazsa olmaz ipuçlarını barındıran olgular artık. Bu vesileyle, o yıllarda yaşananların tanıklıklar ve belgeler ekseninde objektif bir bakış açısıyla araştırılması, söz konusu travmatik sürecin adamakıllı bilince çıkarılabilmesi için hayati önemde. Mahmut Akyürekli, Dersim Kürt Tedibi adlı kitabında, yakın dönemin bu en önemli meselesine bilimsel yöntemlere sadık, soğukkanlı bir yaklaşımla eğiliyor. Dersim’in “ötekileştirilmesi” sürecini adım adım betimlerken, olayların tarihsel arka planını anlaşılır kılma gayesiyle konuyu bölgenin sosyal-siyasi yapısından 1937-1938 olaylarına etki eden iç ve dış dinamiklere kadar uzanan geniş bir çerçevede ele alıyor. Raporlar, arşiv çalışmaları, döneme dair Meclis tutanakları ve olayları yaşayanların sözlü tanıklıklarını içeren kapsamlı bir araştırmanın rafine bir toplamı Dersim Kürt Tedibi. Mevzuyla ilgili akademik manada uzun yıllar boyunca süren bilgi kirliliğini, çelişkili aktarımları, araştırmacı titizliğiyle eleştirel bir elemeden geçiren Akyürekli, Dersim’e düzenlenen askeri harekâtların gelişimini, gerçekleştirilme biçimlerini ve sonuçlarını, dönemin önemli tarihsel kişiliklerini ve sosyal gruplarını da ihmal etmeden anlatıyor. Dersim Tedibi 1937-1938, 1930’lu yıllarda Dersim coğrafyasında yaşananları, sürece etki eden tarafların ve aktörlerin tümünü içeren düzlemde, objektif bir analiz çerçevesinde kavrayabilmek için faydalanılacak önemli bir başvuru kitabı.

Benzer Yazılar

• Benzer yazı bulunamadı

Kitap Yayınevi

Osmanlı tebaasından Irak’lı Katolik bir din adamı, kutsal yerleri ve Vatikan’ı ziyaret etmek üzere 1668 yılında Halep’ten Avrupa’ya doğru yola çıkar. Amacı, Roma Katolik kilisesine yeni katılan Kalde kilisesine yardım sağlamaktır. Krallarla, kraliçelerle ve Papa ile görüşür. Avrupa’da yedi yıl dolaştıktan sonra, bir fırsatı değerlendirerek İspanya Kraliçesi’nden aldığı bir özel izinle1675 yılında Cadiz Limanı’ndan kalkan bir gemiyle Yeni Dünya’ya doğru yola çıkar. Doğuluların henüz tam olarak kavrayamadığı, hatta bilmediği Güney ve Orta Amerika’da, ağırlıklı olarak And Dağları bölgesinde sekiz yıl dolaşır. Bu seyyahlık serüveninin sonucunda, papalık makamına sunulmak üzere bir gezi raporu/seyahatname yazdığı anlaşılmaktadır. Seyahatnamesinin bir kopyasını Şam’a dönerken yanında getirir. İlyas Hanna, Yemen’den Irak’a göç eden bir aileye mensuptur. 4 Ağustos 1669’da şaşaalı bir konvoyla Tolon’a gelen Padişah IV. Mehmet’in elçisi Süleyman Ağa’ya, XIV. Louis (1638-1715) ile görüşmelerinde tercümanlık yapmış, sonrasında da Süleyman Ağa ile birlikte 8 ay Paris’te kalmıştır. Sonuçta İlyas Hanna bir Osmanlı tebaasıdır. İlyas Hanna Seyahatnamesi, Güney Amerika’da Hıristiyanlık olgusunun Doğu’lu bir rahip gözüyle nasıl görüldüğüne ilişkin teolojik bir çalışma olarak okunsa, hatta Iraklı bir papazın “32 kısım, tekmili birden” bir macerası olarak kabul edilse dahi bu seyahatname Osmanlı dönemine ait eksik bir belgenin açığa çıkarılması olarak değerlendirilebilir.

Benzer Yazılar

• Benzer yazı bulunamadı

İÇİNDEKİLER

Ali Şeriati
Yayıncının Notu
Okuyucuyla Hasbihal
Önsöz – İslam Tarihi Ne İşe Yarar

BİRİNCİ BÖLÜM
İslam Nedir
Giriş
İlk Dönem İslam’ının Temel İlkeleri
Allah ile İnsan Arasında Doğrudan İlişki Kurması
Genel Eşitlik
Yönetimde Şûra
Fertlerin Mutluluğu ve Mutsuzluğu Şefaat ve Yakınlığın Değil Kendi Eylem ve Niteliklerinin Sonucudur
Akıl ve İlim
Din ile Medeniyet Arasındaki Uyum
İnsanın Değişmez Geleneği Vardır
İnsanın Dikkati Tabiat Düzenine ve Onun Sırlarına Çekilir
İnsanın İçgüdülerinin ve Arzularının Kabul Edilmesi
Yabancı Milletlerin ve Dinlerin Haklarının Tanınması
Evrim Kanununun Kabul Edilmesi
Din İnsanı Aşağılamak İçin Değil, Ona Yararlı Olmak İçin Vardır
Görüş Belirtme ve Tartışma Hürriyeti
Tevhid
Tevhid Nedir
Cehalet, Korku ve Menfaat
Tevhid Sloganı

İKİNCİ BÖLÜM
Muhammed kimdir
İslam Hareketinin Kahramanı Muhammed
Muhammed’in Siyeri
Medine Dönemi
Birinci Yıl
İkinci Yıl
Altıncı Ay: Bedir Gazvesi
Bilal’in Bedri
Ebucehil’in Öldürülüşü
Ukkâşe’nin Kılıcı
Ebubekir’in Oğluyla Konuşması
Kuyu Sakinleri
Mustazaflar
Terör
Küdür Gazvesi
Yahudi Sorunu
Üç Şairin Öldürülüşü
Kaynukaoğulları Gazvesi
Sevik Gazvesi
Üçüncü Yıl
Zîemr Gazvesi
Fer Gazvesi
Karede Seriyesi
Yahudi İmhası
Yeni Kurulan Bağlar
Uhud Savaşı
Hamrâulesed Gazvesi
Bedir ve Uhud
Ebuseleme bin Abdulesed Seriyesi
Abdullah bin Üneys Seriyesi
Dördüncü Yıl
Reci Seriyesi
Biri Maûne
Bir Yahudi Tehlikesi Daha
Nadiroğulları Gazvesi
Zâturrikâ Gazvesi
İkinci Bedir Gazvesi
Beşinci Yıl
Dûmetulcendel Gazvesi
Hendek Savaşı (Ahzab)
Sâd’ın Ölümü
Altıncı Yıl
Lihyanoğulları Gazvesi
Zûkared Gazvesi
Mustalikoğulları Gazvesi
İfk Olayı
Yedinci Yıl
Hudeybiye Barışı
Rıdvan Biatı
İsyancı Müslümanlar
Dünya Liderlerine Mektuplar
Hayber Gazvesi
Vâdilkurâ Gazvesi
Herakliyus’un Cevabı
Hayber Sonrası Seriyeler
Mekke’ye Doğru: Kaza Umresi
Meymune ile Evlenmesi
İbni Ebilavcâ Seriyesi
Zeyneb’in Ölümü
Sekizinci Yıl
Galip bin Abdullah Gazvesi
Habat Seriyesi
Mûte Savaşı
Selasil Seriyesi
Mekke’nin Fethi
Halit Seriyesi
Huneyn Gazvesi
Taif Kuşatması
Bu Kaleler Yıkılmalı
Peygamber’in Kızkardeşi
Malik bin Avf
Fey Taksimi
Ensarın Kaygısı
Umre Haccı ve Dönüş
Ailesi İçinde Peygamber
Dokuzuncu Yıl: Temsilciler Yılı
Kanında Ne Görüyorsun
Kaçak Şair Kâb
Zorluk Ordusu
Münafıkların Komplosu
Ağlayan Mücahitler
Ebuzer Olmalı!
Tebûk Sınırı
Öküz Avlıyor
Dönüş Yolunda
Peygamber’e Terör Komplosu
Peygamber Dırar Mescidini Yaktırıyor
Medine’ye Giriş
Sakif Heyeti
Hac ve Beraat
Himyer Padişahının Elçileri
Ali bin Ebutalip’in Seriyesi
Temim Heyeti
Sâdoğulları Elçisi
Ferve bin Amr
Hainin Ölümü
Vergi Memurları
Ümmü Gülsüm’ün Ölümü
Onuncu Yıl
İbrahim’in Ölümü (Rebiulevvel)
Ali bin Ebutalip’in Yemen’e Gönderilişi
Âmiroğulları Elçileri
Abdulkays Elçisi
Tay Elçileri
Hanifeoğulları Elçileri
Halit Necran’da
Muhammed Ölüyor
Mekke’de, İnsanların Evinin Kenarında
Veda
Geleceği Düşünürken
Onsekiz Yaşındaki Komutan
Muhammed’in Son Günleri
Son Çaba
Pazartesi Günü

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Muhammed’i Tanıyalım
Onbeş Yıllık Suskunluk
Başlangıç
İlk Emir
İlk Müslümanlar
Muhammed ve Mucize
Muhammed’in Gözünde ve Gönlünde Kadın
Cahş’ın Kızı Zeynep
Çok Eşlilik
Ayşe
Sevde
Ümmü Seleme (Hind)
Ümmü Habibe (Remle)
Cüveyriye
Safiye
Meymune
Hafsa
Zeynep
Muhammed’in Huyu ve Ahlakı

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Muhammed’in Siması

EKLER
Bidat
Rabb
Allah’ın Eli Açıktır
Tartışma Hürriyeti ve İfade Özgürlüğü
Abdullah bin Cahş Seriyesi
Habeşistan Muhacirlerinin Dönüşü

Benzer Yazılar

• Benzer yazı bulunamadı

Bu kitap, batıdan ve İslam dünyasından tanınmış birçok entellektüelin “İslam ve sekülerizm” üzerine yazılarını ihtiva etmektedir. Ortadoğu’daki modernleşme olgusunu yakından tanımamıza imkan tanıyan kitap, bölgenin yeni yüzyılda yaşayacağı değişimlerin de ipuçlarını vermektedir. 

21. Yüzyılda İslam ve sekülerizm,

Arap sekülerizminin kökenleri,

Sekülerizmin sınırları,

Gerileyen sekülerizm,

Sekülerizm içkinlik ve yapıbozumu,

Kutsallıktan uzaklaşan sekülerizm, siyaset rasyonalitesi ve rasyonalitenin siyaseti

gibi başlıklar altından irdelenen konular, okuyucuya seküler dünyanın epistemolojisi ve ontolojisi hakkında geniş ufuklar açmaktadır.

Benzer Yazılar

• Benzer yazı bulunamadı

Yazarın anlatımıyla özetlersek kitap yedi denemeden oluşmuştur. Denemelerin dördünde hem sözcükler hem de imgeler, üçünde yalnız imgeler kullanılmıştır. Yalnız resimlerden oluşan bu denemeler, yazılı denemeler gibi seyirci-okurun kafasında soru uyandırmak amacıyla hazırlanmıştır. Resimli denemelerde yayınlanan imgeler üzerine bazen hiçbir bilgi verilmemiştir. Yazara göre bu tür bilgiler dikkati, anlatılmak istenen şeyden başka yere kaydırabilir. Bu denemelerde konunun belli yanları dışında başka hiçbir şey üzerinde durulmamıştır. Yalnızca konunun çağdaş tarihsel bilinçlenmeyle aydınlığa çıkan yanları üzerinde durulmuştur. Amaç bir sorular süreci başlatmak olmuştur.

Yazarın amaçladığı bu süreç benim için ilk tümceyle başlıyor:

“Görme konuşmadan önce gelmiştir. Çocuk konuşmaya başlamadan önce bakıp tanımayı öğrenir.”

Görmenin konuşmadan önce geldiği kabul edilebilir bir olgudur. Ancak üzerinde düşünülmesi gereken bir olgudur bu. Ana rahmindeki son üç ayında, belirgin sesleri duyabilen ve tepki verebilen bebeklerin herhangi bir şeyi gördükleri ve bu görüntüyle sesleri bağdaştırdıkları söylenemez. Onlar için içinde yüzdükleri karanlıkta sadece duyabildikleri o sesler vardır. Dil gelişiminin de bu dönemde başladığı kabul ediliyor. Bebekler daha dünyaya gelmeden ana dillerinin seslerine, vurgularına ve hatta kurallarına tanışıklık geliştiriyorlar. Dil öncesi gelişimin ilk evresi, ağlamadır. Ağlama, bebeğin dış dünyayla kurduğu ilk iletişim ve kendini ifade etme biçimidir. Duymaya ve sese dayanır.

Duyma, görmeden önce gelir ve konuşmayı doğurur. Gördüğümüz her şeyin, bir sözcük olarak karşılığı vardır. Bu sözcükler her dilde ayrı bir ses sıralaması içerse de sonuçta baktığımız objeyi, görmemizi sağlayan araçlardır. Toprağa dikili duran, kalın “kahverengi” gövdesi, dalları ve “yeşil” yaprakları olan bir objeye baktığımızda “ağaç” görürüz.

Yazara göre, sözcüklerden önce gelen ve sözcüklerle tam olarak anlatılamayan görme, uyarıcılara karşı mekanik bir tepkide bulunup bulunmama sorunu değildir, yalnızca baktığımız şeyleri “görme”dir ve bu da bir seçme edimidir. Ayrıca yine yazara göre, düşündüklerimiz ve inandıklarımız, nesneleri görüşümüzü etkiler. Baktığımız şeyleri görmemizin ya da ne gördüğümüzü algılamamızın temelinde, bence “dil” çok önemli bir yapı taşıdır.

Görüşün iki yanlılığının, konuşmanın iki yanlılığından daha baskın olduğunu savlayan yazar: “sizin her şeyi nasıl gördüğünüzü benzetmeyle ya da doğrudan açıklama çabanızla, onun her şeyi nasıl gördüğünü anlama çabanızdır” derken, karşılıklı konuşmanın, bu görme-görülme işlemini dile getirme çabası olduğunu örnekliyor. Bu tanımlamaya katılmakla birlikte, yine de özellikle bebeklikten başlayarak çocuklara, neyi nasıl göreceklerini, doğrudan veya dolaylı yollarla anlatırken yaptığımız baskın ve tek yanlı bombardımanı gözden kaçırmamamız gerektiğini düşünüyorum.

Yazara göre “imge” yeniden üretilmiş bir görünümdür ve her imgede bir görme biçimi yatar. Ancak bizim bir imgeyi algılayışımız ya da değerlendirişimiz aynı zamanda görme biçimimize de bağlıdır. İmgeyi yaratan kendi görme biçimiyle o imgeyi yaratır ve biz de o imgeye kendi görme biçimimizle bakarız. Perspektif geleneğiyle yaratılan imgelerde, her şey bakan kişinin görüş açısına göre düzenlenir ve bakan kişiye dünyanın merkezi olduğu hissini uyandırır. Fotoğraf makinesinin bulunması, aslında böyle bir merkez olmadığını ortaya çıkarır ve insanın görüşünü değiştirir. Resme yansıyan bu görüş, İzlenimciler ve Kübistler tarafından uygulanır.

Fotoğraf makinesinin bir başka getirisi, bir zamanlar tek olan imgeleri çoğaltması ve bunun sonucu olarak resmin anlamını değiştirmesi hatta bu anlamı çoğaltması olur. Kitapta verilen örnek bu anlam çoğalmasını çok güzel açıklıyor. Bir resmin, televizyon camında görülmesiyle resmin, girdiği değişik ortamların anlamına kendi anlamını katması ve bulunduğu her ortamda farklı algılanabilir olması, resmin anlamını çoğaltmıştır. Ancak yine de asıl imgenin tekliği değişmez bir olgudur sadece bu “tek”liğin anlamı değişmiştir. Artık insanları etkileyen şey resimdeki imgenin gösterdikleri değil, ne olduğudur. Bu “ne olduğu” sorusu bir değerlendirme, bir tür tartıya vurma içerir ve yazarın bu konudaki görüşleri çarpıcıdır. Yazara göre, asıl imgenin tek olması onu değeri az bulunurluğuna bağlı bir obje haline getirir. Sanat objesi “sanat yapıtı” olur ve tümüyle yapay bir dinsellik havasına sarılır. Kutsal kalıtlarmış gibi tartışılır ve bizlere de öyle sunulur. Bu sunuş, imgenin taşıdığı anlamı gölgeler ve resmin etkileyici, gizemli oluşu, satış değerinden kaynaklanır. Bu gizem ve kutsallık yüklemesi, resme, fotoğraf makinesinin bulunmasıyla yitirdiğini kazandırmış, onu yeniden eşsiz kılmıştır.

Yazar bence kitabında yer yer çok katı bir yaklaşımla açıkladığı bu görüşünü “duvara asılan bir yeniden canlandırma, özgün resimle karşılaştırılamaz” diyerek yumuşatır. Çünkü özgün resimde sessizlik ve dinginlik asıl malzemenin, boyanın içine sinmiştir. Yazar birinci denemeyi, görsel sanatların her zaman belli bir koruyucu kabuk içinde var oldukları saptamasını yaparak bitiriyor. Önceleri kutsal olan bu kabuk, daha sonra toplumsal bir koruyuculuğa dönüşüyor ve günümüzde yeniden canlandırma araçlarıyla, görsel sanatlar artık kabuklarından kurtuluyorlar. Yaşama karışıyorlar ve kendi başlarına hiç bir etkileyici güçleri kalmıyor. Giden bu gücün yerine, artık bir imgeler dili oluşuyor. Önemli olan da bu dili kimin ne amaçla kullanacağı oluyor.

Kitabın en çarpıcı bölümlerinden biri yazarın Avrupa yağlıboya resminde kadın motifini irdelediği üçüncü denemesi. Yazar resimlerde kadının sadece seyirlik objeler olarak görülüp değerlendirildiğini ve bu yapılırken de geçerli olan ölçü ve töreler olduğunu savlıyor. Çıplaklık ve nü tanımlamaları yaparken, çıplak olmak insanın kendisi olmasıdır diyor ve başkalarına çıplak görünmenin ise, nü olduğunu anlatıyor. Yazara göre, çıplak vücudun nü olabilmesi için bir nesne olarak görülmesi gerekiyor. Nü olmak bir tür giyinikliktir ve seyredilmek üzere ortaya konmuştur. Resimlerde asıl kahramanın görülmediğini, bu kişinin erkek olarak kabul edilip, resmi seyredenler olduğu savlanıyor. Bazı resimlerde görülen erkek motiflerini ise, kadının ilgisinin o erkeğin üzerinde olmadığını, aksine kadının tüm dikkatinin resmin önündeki erkeğe odaklandığını söyleyerek açıklıyor.

Avrupa resim geleneğinde bütün bunların dışında kalan nüler olduğunu kabul ediyor, ancak onlara aslında nü bile denemeyeceğini çünkü onların, bu sanat biçiminin kurallarını yıktıklarını belirtiyor. Ressamın kadını kişisel olarak görüşünün çok güçlü olduğunu ve seyirciye yer bırakılmadığını açıklayarak bu görüşünü destekliyor. Ayrıca, böyle bir bakış açısının kadını nüleştirmediğini, seyredilmek üzere yapıldığı izlenimi uyandırmadığını ve bu tür resimlerin de sayıca az olduklarını söylüyor.

Avrupa resim sanatındaki bu yorumlayışın etkilerinin, günümüz kadınının bilincine şekil verdiğini, nü sanatında ressamların ve resmi satın alanların erkek olmasının da bu şekillenmenin temeli olduğunu savlıyor. Kadınları görme biçiminin günümüzde de değişmediğini, bunun nedeninin, kadındaki farklılıklardan kaynaklanmadığını, aslında yine seyircinin erkek olarak görülüp kabul edilmesinden geçtiğini anlatıyor.

Yazarın Avrupa nü resmine bakarken ne “gördüğü”, onun “düşünce ve inandıkları”ndan yola çıkarak şekilleniyor bence. Bu denemenin başında, erkek ve kadın hakkında getirdiği tanımlamalar, yazarın düşünce ve inançları konusunda oldukça kesin bir fikir veriyor.

Yazara göre bir erkeğin varlığı sizin için yapabileceklerini gösteriyor. Bunun tersine bir kadının varlığıysa, onun kendine karşı olan tutumunu gösteriyor. Kadın olarak doğmak, erkeklerin mülkiyetinde olan özel, çevrelenmiş bir yerde doğmak oluyor ve bu nedenden kadınlar hiç durmadan kendilerini seyretmek zorunda kalıyorlar. Kendi imgeleri ile dolaşmaya başlayan kadınlar, içlerinde gelişen, gözleyen ve gözlenen kişiliklere sahip oluyorlar ve kimliklerini oluşturan bu kişilikleri, birbirinden ayrı iki öğe olarak görüyorlar. Sonuç olarak yazara göre erkekler davrandıkları gibi kadınlarsa göründükleri gibidirler. Erkekler kadınları seyrederler kadınlarsa seyredilişlerini seyrederler.

Yazarın erkek ve kadına bakışı böyle olunca da nülere baktığında ne “gördüğü” bence normal çıkarımlar oluyor. Ancak bu çıkarımlara katılmakla birlikte, benim eleştirilerim yazarın bu kesin ifadelerle tanımlamaya çalıştığı erkek ve kadın olgusunda düğümleniyor. Erkek ve kadına biçilen roller ve üzerlerine yapıştırılan tanımlar, aslında dinsel bakışın izlerini taşıyor. “Seyredilen” kadına getirilen kısıtlamalar, dinlerin ortak paydalarından
birini oluşturuyor ve her şeye erkeğin gözü ile bakan bir göksel anlayışın, yazarın, erkek ve kadına getirdiği tanımlarla örtüşmesi bende tedirginlik yaratıyor. Denemenin ilk satırlarında açıklanan bu görüşler, yazarın sonraki “görme” anlatılarına alt yapı oluşturuyor ve sanki, kadına bakışı daha farklı olan kişilerin aynı resimlere baktıklarında ne görecekleri es geçiliyor.

Kitabın 5. denemesinin ana fikri her dönemde olduğu gibi, 1500 ile 1900 yılları arasında da sanatın yine yönetici sınıfların ülküsüne hizmet ettiğidir. Anamalın toplumsal ilişkilerde yaptığı etkiyi, yağlıboya resim görüntülerde yapmıştır. Bunun bir başka görsel sanatla yapılamayacağını belirten yazar, yağlıboya resmin görsel sırrını açıklarken, bu resim türünün gerçek objeleri elimizle dokunabilecekmişiz gibi bize yansıttığını anlatıyor. Yağlıboya tekniğinde var olan fark, objelerin nesnel özelliklerini neredeyse aslından ayırt edilemeyecek bir görünümle yakalayabilmesidir. Böylelikle, çoğu zaman oldukları gibi gösterilen objeler, sonuçta satın alınabilir objelerdir ve bir objeyi satın almakla, o objenin görünümünü satın almak arasında önemli bir fark yoktur.

Yazarın, Levi Strauss’tan yaptığı alıntıya katılıyorum. İnsanların sahip olmayı istedikleri şeylerin, görünümlerine duydukları ilgi anlaşılabilir bir duygu. Ayrıca yine o dönemin insanlarının, malları, mülkleri ve kendilerini resmettirip, duvarlarına asmaları, geleceğe belge bırakmak istemeleri de anlaşılabilir. Sonuçta bugünün insanları da fotoğraf makineleri ile ya da el kameraları ile aynı işi yapıyorlar ve aile albümleri de duvardaki resimlerle aynı işleve sahip. Değişen sadece zaman ve zamanın getirdiği teknik yaklaşım. İnsanlar kendilerini nasıl ve neleriyle ifade etmek istiyorlarsa, her dönemde bunun bir yolunu bulmuşlardır. Bence eğer ortada bir ifade suçu varsa bunun suçlusu ne bunalıma giren sanatçı, ne dönem özellikleri ne de sistemlerdir. Suçlu, her dönemde ifade sorunları yaşayan insanın kendisidir.

Yazarın, Avrupa yağlıboya resmini sorgularken yaptığı çıkarımlar, aslında gelmiş geçmiş tüm sanat dallarına uygulanabilir. O zaman da tüm bu sanatların hep bir art niyet güttüğü ya da farkında olmadan kötü bir şeylere alet olduğu anlaşılır. İlkel çağlardan beri var olan sanat, insanlığın en önemli kazanımıdır. Sadece var olması bile yeterlidir ve sanat eleştirilerinin, özellikle resimde estetik kaygılarla yapılması bence daha inceliklidir. Baskı rejimlerinin sanatçılarına dikte edilmek istenen bir görüşün propaganda aracı olma önerileri kadar olmasa da bu kitabın yaklaşımı da bildirimcidir.

Son denemede yer alan reklam konusundaki görüşler, altına imza atılabilecek türdendir. Tek bir şey dışında: Reklamı, Rönesans sonrası, Avrupa görsel sanatının can çekişmesi olarak görmek.

Kitabın başından beri açıklanan tüm görme biçimlerini, reklamda birebir bulmama hatta sanat ürünlerinin kullanımını üzerimizde denenen sinsice bir oyun olarak kabul etmeme rağmen, bunun faturasının resim sanatına kesilmesine karşı çıkıyorum ve diyorum ki bu kitap, son denemeden başlanarak okunursa görülecektir ki ancak bir reklamcıdan beklenebilecek pragmatist bir bakışla yazılmıştır. Reklamcı gözüyle Avrupa resim sanatına bakılmış ve “görme biçimleri” oluşmuştur.

Ayşegül Engin/Düşle Edebiyat Dergisi

Benzer Yazılar

• Benzer yazı bulunamadı

Dr. John Covel, Bir Papazın Osmanlı Günlüğü’nde 1670 yılında İngiltere Kralı II. Charles’ın sefaret papazı olarak geldiği Osmanlı topraklarında geçirdiği yedi yılı anlatmaktadır. Papaz Covel kaldığı süre içinde yaşadıklarını ve gördüklerini en ince ayrıntısına kadar günlüğüne aktarmış. Fakat günlükte anlatılanlar oldukça ayrıntılı ve karmaşık olmasından dolayı uzun bir süre basılmamış ve British Museum’da saklı kalmış. British Museum’daki bu hazinenin seçilen bölümlerinin kitap olarak basılması ise Londra’da 1893 yılında gerçekleşmiş.

Dergâh Yayınları’nın başlattığı Batının Gözüyle Türkler dizisinden çıkan Bir Papazın Osmanlı Günlüğü, 1893 baskısı esas alınarak Türkçeye çevrilmiş. Prof. Dr. Özdemir Nutku, 1972’de Türk Tarih Kurumu tarafında yayımlanan IV Mehmet’in Edirne Şenliği adlı kitabında British Museum’daki orijinal yazmayı kullanmış. Nutku, kitabında yazmanın 413 varak olduğunu yılların rutubetiyle mürekkebin yayılmış ve silinmiş olduğundan dolayı çok zor okunduğundan bahsetmektedir.

 Papazın zihnindeki Türk İmajı
Günlük, papazın gemiyle İstanbul’a yaptığı deniz yolculuğuyla başlıyor. Daha sonra İstanbul’da ve Edirne’de geçirdiği günler en ince ayrıntısına kadar günlüğe aktarılmış. Papazın bulunduğu gemi İstanbul’a geldiğinde sarayı on bir pare top atışıyla selamladıktan sonra Galata önlerindeki gümrük binası önünde demir atar. Gümrükte gemideki eşyalar ve bavullar görevliler tarafından didik didik edilir.

Papaz gümrükteki bavullarını almaya gittiğinde her şeyini eksiksiz olarak teslim alırken şu yorumu yapar: “Sonunda Hıristiyan olduğu halde bir Türk kadar bile dürüst olmayan biri tarafından çalındığına inandığım Niceron’un Thaumaturgus Opticus’undan başka bir şeyin eksik olmadığını gördüm.” Günlüğü okurken satır aralarına serpiştirilen bu tür karşılaştırmalar ve yorumlar papazın zihnindeki Türk imajını da ortaya koymaktadır.

Papaz, İstanbul’da gezdiği yerleri ve mekanları anlatırken okuyucuyu 17. yüzyıl İstanbul’una götürmekte, saray hayatından, gündelik hayata, kilise ayinlerinden, Galata Mevlevihanesine dair pek çok ayrıntıya yer vermektedir. Fakat günlüğün en can alıcı yeri ise şehzade Mustafa’nın sünnet düğünü ve Hatice Sultan’ın düğününün anlatıldığı bölümlerdir. Edirne’de yapılan dillere destan her iki düğün görkemli şenlikleriyle, hediyeleriyle, ziyafetleriyle tarihte unutulmayanlar arasında yerini almıştır.
Günlükte öne çıkan bir başka husus ise papazın tanıştığı kişiler hakkında yaptığı tasvirlerdir. Bu kişiler padişah, sadrazam, şehzade gibi saray çevresinden olurken, zaman zaman halktan bir insanın tasviride karşımıza çıkmaktadır. Örneğin, şehzade Mustafa’yı yakından gördüğünü anlatan papaz Covel ileride tahta çıkacak olan şehzadeyi şöyle tasvir etmekte: “Genellikle çirkin sevilmeyen (herhalde kötü huylu) bir çocuktu; tam bir Rus yüzüne sahipti (fazlasıyla Rus gördüğümden doğru karar verebilirim) çıkıntılı bir alnı, ucunda bir et parçası olan kemerli burnu, yuvarlık düz bir yüzü; açık renk gözleri ve kaşları vardı.

Kulakları dikkat çekecek kadar büyüktü, elleri (Türklerin hiçbiri ellerine bakmazlar ve elleri kaba sabadır) esmer ve yanıktı. Annesi bir Rus olup babası da bir Rustan doğmuştu.” Şehzadenin sünnet şenliğine günlüğünde geniş bir yer ayıran papaz Covel şenlik sırasında fevkalade bir şekilde ağırlandıklarını, hatta şeytandan nefret ettikleri kadar sevmedikleri şapkası ve saçıyla rahat bir şekilde dolaştığını, en ufak bir hakarete uğramadığını, Türkler itilip kakılırken yabancılara ayrı bir ihtimam gösterildiğini anlatırken, “bize her şeyi en ince ayrıntısına kadar gösterip hayran olduğumuzu veya olur gibi yapmamızı görmekten çok gurur duyuyorlardı” şeklinde de yorum yapmaktadır.

Din değiştiren türk olur
Şehzade Mustafa’nın Edirne’de yapılan sünnet düğününde on beş gün geceli gündüzlü gösterişli şenlikler yapılmıştır. Tabii ki şehzade ile birlikte yoksul ailelerin çocukları da sünnet ettirilmiştir. Papaz Covel günlüğünde iki bin kişinin sünnet edildiğinden bahsederken. bazı kaynaklarda bu rakam abartılı bir şekilde sekizbine kadar çıkmaktadır. Papaz yüzlerce çocuğu sünnet edilirken izlediğini ve Türklerin yabancıların bunu izlemesinden rahatsız olmadıklarını aksine özendirici olacağını düşündüklerini anlatmaktadır.

Özellikle din değiştirerek sünnet olanları da ilginç yorumlarıyla anlatır. Din değiştirmeyi Türk olmak olarak algılayan papaz Covel “Çok daha olgun yaşta din değiştirerek Türk olanlar vardır. Elli üç yaşında olduğu söylenen yaşlı bir adamın sünnet edildiğini gördüm. Din değiştirmenin en çok görülen şekli sultan veya vezirin huzuruna çıkarak, kepini yere atmak ve sağ elini veya şehadet parmağını havaya kaldırmaktı. O zaman hemen (orada bu iş için bekleyen) bir memur tarafından götürülür ve diğerleriyle beraber sünnet edilirlerdi.Vezirin huzuruna çıktıktan sonra zıplayarak ve sevinç gösterileri yaparak çadıra gelen bir Rus genci gördüm. Ancak sünnet olurken (olgun yaşta olan çocuğun yaptığı gibi) homurdanıyordu.”
 

Günlüğün şenliklerle dolu sayfalarını tebessüm ile okurken birden Edirne’de Veba bölümüne geldiğinizde biraz keyfiniz kaçıyor. Edirne’de Temmuz ayında başlayan veba salgınında günde 900 kişinin öldüğünü ve şehirden herkesin kaçmaya başladığını öğreniyorsunuz. Veba yüzünden papaz ve beraberindekiler Edirne yakınındaki Karaağaç denilen kasabaya gitmek zorunda kalırlar. Karaağaç’ı anlatırken kasabada yaşayanların geçimlerini şaraptan kazandıklarını her gün Edirne’den buraya yüzlerce insanın içki içmeye geldiğini ve Türklerin şarabı çok sevdiklerini hatta sarayda padişah hariç diğer görevlilerin de şaraptan büyük bir keyif aldığını anlatmaktadır.

Öyle ki veziri birkaç defa kör kütük sarhoş olarak gördüğünden de bahseder. Papaz, İstanbul’a döndüğünde korkunç veba salgını burada da devam eder. Papaz veba salgınından nasıl kurtulduğunu şöyle yorumlar: “Ben kaderimizin ve şansımızın alınlarımızda yazıldığına inanacak kadar Kalvinist değilim; ama şunu söylemeliyim ki bu kadar çok ölüm gördükten sonra beni sadece Tanrının koruduğuna inanıyorum. Beni tanıyanlar hangi şeytana kanıp da bu cehennem gibi yerde kaldığımı merak edebilir ve samimi olarak kendim de merak ediyorum, herhalde kader kalbime yazılmıştı, ama şimdi silinmeye başladı.”

Günlükte anlatılanların büyük bir bölümü Edirne şenliklerine ve Edirne’deki saray yaşantısına ayrılmıştır. Bir papazın bakışıyla Türklerin batı dünyasına nasıl aktarıldığını merak ediyorsanız okumanız gereken bir kitap.

Fatmagül Demirel

internethaber

Benzer Yazılar

• Benzer yazı bulunamadı

haftanin kitaplari

Bu haftaki kitap köşemizi son günlerde Filistin üzerine yayınlanan kitaplara ayırdık.Bu hafta okumanızı tavsite edeceğimiz kitaplar şunlar:Haritada Kan Lekesi, Kültür Ve Direniş, Gazze Risalesi:

HARİTADA KAN LEKESİ
HAZIRLAYAN: ASIM ÖZ

Haftanın ilk kitabı Haritada Kan Lekesi adlı şiir seçkisi.

Şiirimizde Filistin Direnişi alt başlığını taşıyan kitapta, Türk Edebiyatı’nda Filistin üzerine kalem oynatmış kırk dokuz şairden seçilmiş şiirlere yer verilmiş. Filistin’in son altmış yılı işgal, yıkım, kayıp, ölüm, yokluk, direniş, intifada gibi kelimelerle ifade edilmektedir.

Türk şiirinde Filistin konusuna duyarlılık gösteren şairler, aynı coğrafyanın ve aynı dünyanın yazarları olarak bu imgelerden hareketle yazmışlar şiirlerini. Akif İnan’dan, Cahit Zarifoğlu’na; Arif Ay’dan Nurettin Durman’a kadar birçok şairden yapılan seçki, edebiyatın ve sözün gücünü bir kez daha öne çıkarmış. Kitabın girişinde Ortadoğu’da Direniş Edebiyatı üzerine kapsamlı bir yazıya da yer verilmiş.

Harita’da Kan Lekesi adlı kitap, Asım Öz tarafından hazırlanmış.

KÜLTÜR VE DİRENİŞ
EDWARD SAİD

Kültür ve Direniş, Türk okurlarının Oryantalizm adlı kitabıyla tanıdığı Edward Said’in, David Barsamian’la yaptığı konuşmalarından oluşan bir kitap. Yazdığı kitaplarla ve yaptığı eylemlerle Filistin davasını sürekli gündemde tutan Edward Said, bu konuşmalarıyla Filistin direnişinin kültürel temellerini ve davasının haklılığını anlatmış.

Filistinlilerin ve diğer Arap’ların barışçıl yaklaşımı bırakmadan kendilerini savunması gerektiğini söyleyen yazar, bunun büyük bir sorumluluk olduğunu belirtmiş.

Edward Said’in konuşmalarından oluşan Kültür Ve Direniş adlı kitap Agora Yayınevi’nden çıkmış.

GAZZE RİSALESİ
CAHİT KOYTAK

Gazzeli Yusuf, oğlum, ben yaşlı Filistin şairlerinden biri.
şiirlerimi Türkçe yazıyor olmama bakma,
yeryüzünün bütün öteki şairleri gibi,
( düzeltiyorum ) yeryüzünün bütün
yufka yürekli şairleri gibi ben de
Filistinliyim on günden beri
ve buram buram Filistin toprağı
kokmaya başladı birden, nasılsa,
benim de kırk yıllık türkülerim, kasidelerim.

Filistin’de yaşanan drama ilişkin bir kitap da şair Cahit Koytak’tan geldi: Gazze Risalesi.

İsrail’in Gazze saldırıları sırasında Türk Edebiyatı’ndan onlarca şair kaleme sarıldı ve konuya duyarlılıklarını şiirlerle ifade etti.

Cahit Koytak da bu şairlerden biriydi.O günlerde şair, Gazze Risalesi adlı uzun bir şiir yazdı ve şimdi bu şiir kitaplaştı.Koytak, İlk Atlas adlı kitabından yirmi yıl sonra yayınladığı ikinci şiir kitabıyla; tarihin kırılma noktalarından birinde sözünü esirgemeden söylemiş.

Gazze Risalesi adlı Kitap, Pınar Yayınlarından çıkmış.

Timeturk

Benzer Yazılar

• Klasikleri bir de Kürtçe okuyalım
• Bir Mabed İşçisi Cemil Meriç
• Cahillikler Kitabı 2 – Hayvanlar Alemi
• Kunduracısın sen kunduracı kal
• Medeniyetlerin sonu geldi

Yazar : Vehbi

Çeviri : Mertol Tulum

TÜRKÇE, 784 sayfa, Kasım 2008

Kabalcı Yayınevi

Benzer Yazılar

• Benzer yazı bulunamadı

Jona Lendering
Çeviri: Burak Sengir
448 sayfa, 25.-TL
Temmuz 2009
Anı ve Yaşam Dizisi / ISBN 978-605-105-035-5

KitapYAYINEVİ

 
Sonunu bildiğiniz, yine de elinizden bırakamadığınız romanlar ya da gümüş perdedeki yansımalarından gözünüzü ayıramadığınız filmler vardır. İşte elinizdeki Büyük İskender kitabı, gerçek bir tarih kitabı olmasına rağmen, Makedonya kralının bilinenden çok farklı bir portresini, adeta epik bir filmin rengârenk kareleri aracılığıyla çiziyor, roman tadında bir anlatı sunuyor. Yazarı Jona Lendering daha önce hiç denenmemiş biçimde, bir yandan geleneksel antikçağ Yunan anlatılarını didiklerken, diğer yandan Babil hükümdarlık kayıtlarını, İran kökenli belgeleri okurlarının gözleri önüne seriyor. Ayrıca ancak son yıllarda okunabilmiş sayısız kil tablet eşliğinde bizi İskender’in peşinden büyülü bir yolculuğa çıkarıyor. Çarpıcı güzellikteki gizemli Uzakdoğu diyarlarına sürüklenirken, başka kültürlerin tuhaf gelenekleri olan halklarını, gözü pek ve merhametsiz savaşçılarını tanıma fırsatı buluyoruz. Lendering’in İskender’i, yalnızca aman vermeyen bir fatih ya da dillere destan bir kahraman değil; daha çok, farklı kültürler arasında bocalayıp kalmış, tebaasını oluşturan halkları bir çatı altında toplama arzusuyla dolu genç bir liderdir. Hep anlatıldığı gibi şeytan ya da tanrı olarak değil, sıradan bir insan olarak görürüz onu. Kitapta, İskender’in ezeli rakibi Pers hükümdarı III. Dareios’un portresi de, Yunan kökenli kaynaklarda yansıtıldığı gibi korkak bir hükümdar olarak değil, üstün vasıfları olan, kılı kırk yaran cesur bir komutan olarak çizilmiştir. Jona Lendering tarihçidir. Kitap Yayınevi’nin de yayınlayacağı Stad in Marmer; Gids voor het antieke Rome aan de hand van tijdgenoten [Mermer Şehir: Çağdaşlarının Gözünde Antikçağ Roması] adlı yapıtı “Hollanda’da bugüne kadar yayımlanmış Roma’yı en iyi tanımlayan kaynak” sıfatıyla övgüye değer bulunmuştur.

Benzer Yazılar

• Benzer yazı bulunamadı

Eserler Lîs Yayınları’nın başlattığı proje kapsamında Kürtçeye çevrilecek. Yayımlanan ilk dört kitabın bugün yapılacak tanıtımına Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay da davetli.
Lîs Yayınları Kürtçe düzyazı ve şiirin gelişmesini desteklemek amacıyla böyle bir proje başlattığını söylüyor. Eserleri orijinal dillerinden Kürtçeye kazandırmayı hedefleyen yayınevi, bu alandaki boşluğu doldurmayı amaçlıyor. Proje kapsamında ayrıca Yaşar Kemal, Gabriel Garcia Marquez, William Faulkner, J. M. Coetzee, Shakespeare, Oscar Wilde, Kafka, Dostoyevski, Tolstoy ve daha birçok klasik Kürtçe’ye çevrilecek.
Projenin ilk adımı olan dört kitap İsveç İstanbul Konsolosluğu’nun desteği ile yayına hazırlandı. Kürtçeye kazandırılan eserler Harry Martinson’ın Kulîlkvedena Gezgezkê/Isırganın Çiçeğe Durması, Selma Lagerlöf’ün Şahînşahê Portekîzê/Portekiz İmparatoru, Åsa Lind’in Gureqûm/Kumkurdu ve Jı Vıttulayê Muzîka Popular/Vittula’dan Popüler Müzik oldu. Çeviriler İsveç’te yaşayan Menîce Birûsk, Serkan Birûsk, Mizgîn Bîngol ve Salih Agir Qoserî tarafından yapıldı.
Taraf’a konuşan Lîs Yayınları yayın yönetmeni ve şair Lal Laleş, Kürtlerin çağdaş dünya klasiklerine olan ihtiyacının olduğunu belirterek sözlerine şöyle devam etti: “Dünya edebiyatının temel eserlerini hâlâ Kürtçe olarak tanımıyoruz. Bunun için toplumsal bir proje başlattık. Ülkemizde Kürdoloji bölümlerinin açılacak olması, Kürt meselesiyle ilgili pozitif gelişmeler, yaptığımız projeyi besleyecektir. Belki bir yıl sonra bu yaptığımız iş aynı zamanda resmî kurumlarca da ilgiyle karşılanacaktır. Bizlere katkı sunacaklardır. Kürtçe’nin edebi olarak kendini var etmesi resmî kurumlarının da meselesi olmalıdır.”
Kürtçeye çevrilen ilk dört eserinin tanıtımının bugün yapılacağını hatırlatan Laleş, açılışa Bakan Günay’ı davet ettiklerini söyledi. Bakan Günay’ın bu konuda kendilerine katkı sunabileceklerini ifade eden Laleş “Kendisinin bu konuda iyimser ve pozitif düşündüğünü biliyoruz. Koşulları ne kadar uygundur bilemiyoruz. Ancak gelirse bizleri sevindirir” dedi.

Kaynak : Taraf

Benzer Yazılar

• Haftanın Kitapları
• Bir Mabed İşçisi Cemil Meriç
• Cahillikler Kitabı 2 – Hayvanlar Alemi
• Kunduracısın sen kunduracı kal
• Medeniyetlerin sonu geldi